Vooraf

E.E. Cummings, 15 zinnelijke gedichten

E.E. Cummings, Marion Morehouse
© eecummingsart.com

Over deze vertalingen

De gedichten van dichter-schilder E.E. Cummings (1894 – 1962) hebben een onmiskenbare eigen stempel. Enkele kenmerken ervan somt literair vertaler Peter Verstegen hier mooi op: “het in mootjes hakken of juist aan elkaar plakken van woorden, het aan zijn laars lappen van de syntaxis, een kwistig gebruik van eigengemaakte woorden, woordspelingen, ongebruikelijke spelling, een zeer eigenzinnig gebruik van leestekens (zoals haakjes openen die geen corresponderend haakje sluiten krijgen of vice versa) en van hoofdletters terwille van het visuele effect (zoals de grote ogen in lOOk), het verwerken van ‘slang’ of ongebruikelijke uitspraak (fonetisch weergegeven), het gebruik van zo nu en dan een mondje Frans of Spaans door het Engels heen, en tenslotte de zeer speciale typografie, met veel verspringende regels en veel onverwacht wit tussen de woorden, of er in.” (De Tweede Ronde, 1981, p. 73)

© Store Norse Leksikon

Je kan jubelend vóór de eigengereide poëtica van Cummings zijn of ronduit tegen, maar er steken werkelijk pareltjes tussen. Pure poëzie ook, want wat is poëzie anders dan met ongewone taalvormen het routinegedrag van de lezer doorbreken en zo alledaagse opvattingen en perspectieven vervangen door nieuwe, verrassende inzichten en gewaarwordingen die de lezer zelf moet ontdekken. Is dat de reden waarom Cummings zijn gedichten bijna nooit een titel gaf?

Poëzie excelleert door beknoptheid en precisie. Dichters kiezen daarom hun woorden met zorg om complexe ideeën en emoties over te brengen in een beknopte vorm. Elk woord telt, elke regel moet een krachtige expressie van betekenis en emoties zijn. Dichters gaan daarbij op zoek naar een speciale vorm van taal om de diepste, de meest persoonlijke emoties uit te drukken. Ze onderzoeken welke taaltechnieken ze kunnen gebruiken om enerzijds het door hun gewenste effect te bereiken binnen de beperkingen van de beperkte ruimte eigen aan gedichten, en om zo anderzijds een maximale ruimte te laten aan de verbeelding en reflectie van de lezer.

Dat bereiken dichters door bepaalde taalaspecten extra aandacht te geven in een tekst, waardoor ze opvallen of ‘op de voorgrond treden’: foregrounding heet dat met een duur, zeg maar onvertaalbaar woord in de literatuurwetenschap. Dat kan op twee manieren: door parallellisme en deviatie. Parallellisme zijn vormen van onverwachte regelmaat in het taalgebruik (metrum, rijm, anafoor enz.), terwijl deviatie vormen zijn van onverwachte onregelmatigheid (originele metaforen, grammaticale fouten …).

Ik probeerde een aantal van de zinnelijke liefdesgedichten te vertalen die ik vond in de bundel Horizontale zaken (Uitgeverij P, 2019) en deed dat natuurlijk op de schouders van wie mij voorgingen: Willy Spillebeen, de vertaler van deze bundel, maar ook Peter Verstegen en Lepus.

In deze gedichten wordt de lezer de intieme getuige van Cummings’ openhartige kijk op erotiek en seksualiteit en liefde. Het zijn 14 eigengereide zinnelijke gedichten die misschien net daarom steeds opnieuw nieuwe lezers kunnen aantrekken.

Onder elke vertaling kan je de oorspronkelijke versie van het gedicht lezen, gevolgd door een (korte) opsomming van de opvallende taalelementen – kan je meteen nagaan welke ik niet en welke ik wel heb weten te vertalen. Verder is er – voor wie dat wil – soms nog meer fraais te ontdekken, zoals de voordracht door de dichter zelf (ja, die zijn er!) en/of een opmerkelijke vertolking van het gedicht.

Ik hoop dat het voor jou, lezer, net zo’n ontdekkingsreis wordt als voor mij.

Joost Dancet
Met dank aan Marianne Lammens – mijn lieve vrouw & steeds opnieuw mijn eerste, kritische lezer.

15 zinnelijke gedichten
– vertaling, origineel, taaleigenaardigheden, voordracht en andere extra’s –

1
‘What is thy mouth to me?’

°°°
Inhoudsopgave